Lipoproteina (a): czy już znasz swój wynik?
Już o niej słyszałeś, a może jeszcze nie? Lipoproteina (a) – tłuszczowo-białkowa cząsteczka, która krąży w Twojej krwi, ma wielkie znaczenie! Znając jej poziom można przewidzieć, czy znajdujesz się grupie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych lub czy należysz do „szczęśliwców”, którzy mogą dbać o serce dla zasady. Kto z nas powinien wykonać to badanie krwi i który z programów profilaktycznych umożliwia nam to bezpłatnie?
Mała, ale ważna
Taka jest lipoproteina (a) – Lp(a), o której za sprawą programu „Moje Zdrowie” zrobiło się ostatnio głośno. Składa się z cząsteczki LDL (czyli „złego” cholesterolu) połączonej z dodatkowym białkiem – apolipoproteiną(a). Ma właściwości prozapalne i prozakrzepowe, a także przyczynia się do okładania się blaszek miażdżycowych w ścianach naczyń krwionośnych.
Podwyższone stężenie Lp (a), niezależnie od prawidłowego stężenia cholesterolu całkowitego i frakcji LDL wskazuje na wysokie ryzyko miażdżycy, w tym choroby wieńcowej, nawet w młodym wieku. Co ważne stężenie lipoproteiny (a) w ok. 90 proc. uwarunkowane jest genetycznie. Na pozostałe ok. 10 proc. wpływ mają: dieta, zaburzenia hormonalne, choroby nerek i wątroby, a także płeć – stężenie Lp(a) jest średnio o 10 proc. wyższe u kobiet, a w przypadku kobiet po menopauzie nawet o 30 proc.
Szacuje, że ok. 20 proc. populacji Europy ma podwyższony poziom Lp(a) od urodzenia, przy czym większość o tym nie wie… Dlatego tak ważne jest wykonanie jednorazowego badania, które pomoże w ocenie długoterminowego ryzyka.
Biorąc pod uwagę, że stężenie Lp(a) normuje się ok. 5 roku życia, polskie towarzystwa naukowe rekomendują dodanie Lp (a) do pełnego profilu lipidowego w bilansie 6-latka, co pozwoli na wczesne rozpoznawania rodzinnej hipercholesterolemii.
Eksperci polskich towarzystw naukowych wskazują na silny związek przyczynowo-skutkowy między podwyższonymi stężeniami Lp(a) a wzrostem ryzyka sercowo-naczyniowego:
- choroby wieńcowej i zawału serca
- chorobami tętnic obwodowych,
- udarem niedokrwiennym mózgu,
- kalcyfikacji i zwężenia zastawki aortalnej
Kto powinien wykonać badanie Lp(a)?
O oznaczeniu stężenia Lp(a) powinni pomyśleć przede wszystkim:
- pacjenci z przedwczesnym wystąpieniem choroby sercowo-naczyniowej,
- pacjenci z umiarkowanym i wysokim ryzykiem wystąpienia choroby sercowo-naczyniowej, w celu lepszej stratyfikacji ryzyka
- kobiety w ciąży, w celu oceny ryzyka poronienia, przy nawracających utratach ciąży i ograniczeniu wzrostu wewnątrzmacicznego,
- chorzy z rodzinną hipercholesterolemią, możliwie jak najwcześniej, nawet u osób poniżej 18. roku życia;
- krewni osób z wysokim stężeniem Lp(a).
Na podstawie oznaczenia stężenia Lp(a) we krwi ryzyko sercowo-naczyniowe może być:
>30 mg/dl (75 nmol/l) – zwiększone,
>50 mg/dl (125 nmol/l) – duże,
>180 mg/dl (450 nmol/l) – bardzo duże.
Jak często wykonuje się badanie Lp(a)?
Oznaczenie stężenia Lp(a) jest zalecane co najmniej raz w życiu u każdej osoby dorosłej. Badanie można wykonać w ramach bezpłatnego programu profilaktycznego „Moje Zdrowie”, który zastąpił „Profilaktykę 40plus”. Dzięki programowi możemy sprawdzić kondycję naszego organizmu, a wyniki omówić z personelem medycznym POZ, który przygotuje dla nas indywidualne zalecenia i plan na zdrową przyszłość. Z programu mogą skorzystać:
- osoby w wieku 20–49 lat – raz na 5 lat
- osoby powyżej 49. roku życia – raz na 3 lata.
Co, jeśli okaże się, że mamy podwyższoną Lp(a)? Przede wszystkim: nie panikujmy. Chociaż jej stężenia nie możemy obniżyć powszechnie dostępną terapią, to możemy zredukować ogólne ryzyko sercowo-naczyniowe. Jak? Poprzez maksymalną kontrolę pozostałych czynników ryzyka. Oto kilka wskazówek:
- utrzymuj prawidłową masę ciała,
- dbaj o regularną aktywność fizyczną,
- odżywiaj się zgodnie z zaleceniami diety śródziemnomorskiej,
- rzuć palenie tytoniu,
- pamiętaj o higienie snu,
- monitoruj poziom cukru we krwi,
- utrzymuj prawidłowe ciśnienie tętnicze.
