Antybiotykoodporność. Kiedy antybiotyk nie leczy?
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) alarmuje – jeśli konkretne działania nie zostaną podjęte, to za sześć lat liczba zgonów na świecie spowodowanych antybiotykoopornością może wynieść nawet 10 milionów. Dlatego oporność na antybiotyki WHO umieściła w pierwszej dziesiątce czynników, stanowiących zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi.
Czasy „antybiotykoopornych”?
Nadmierne stosowanie antybiotyków szkodzi. Obecnie na świecie nawet co piąty antybiotyk przepisywany jest niepotrzebnie. Przez to maleje ich skuteczność w walce z groźnymi infekcjami. Według WHO w latach 2000-2015 globalne stosowanie antybiotyków wzrosło o 65 proc. Powoduje to antybiotykooporność – leki przestają być skuteczne w walce z mikroorganizmami, które są przyczyną wielu chorób. Oporność mikroorganizmów na leki przyczynia się rocznie do 75 tys. przypadków śmiertelnych, a do 2050 r. wymieniona liczba może wzrosnąć nawet do 10 milionów! Dlatego WHO umieściła antybiotykooporność na liście 10 najważniejszych problemów zdrowotnych ludzkości. Rozwiązanie tego problemu zależy od każdego z nas. [1]
Powody, dla których antybiotyki przestają działać, to:
– stosowanie antybiotyków w przypadku infekcji wirusowych,
– skracanie lub wydłużanie czasu antybiotykoterapii,
– nieprzestrzeganie zaleceń lekarza dotyczących dawkowania,
– wyrzucanie antybiotyków do środowiska naturalnego,
– nadużywanie antybiotyków na przykład w weterynarii.
[1] https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/kiedy-antybiotyk-nie-leczy
Antybiotyki w użyciu
Pacjent w zależności od stanu zdrowia powinien otrzymać odpowiedni lek, we właściwych: dawce oraz czasie. Podanie leków nieodpowiednio celowanych może przynieść więcej szkód niż korzyści. Dobrym przykładem jest leczenie infekcji wirusowych antybiotykami lub przepisywanie ich „na wszelki wypadek”.
Każda z podjętych decyzji powinna być oparta o racjonalne przesłanki, dotyczące między innymi stanu zdrowia pacjenta i dotychczas stosowanych leków czy określenia prawdopodobieństwa wystąpienia działań niepożądanych. W przypadku antybiotyków, ich niewłaściwe stosowanie może dotyczyć kilku sytuacji:
-gdy pacjent otrzymuje antybiotyk, a terapia ta w jego stanie klinicznym nie jest wskazana,
-zastosowania zbyt dużej dawki leku,
-użycia antybiotyku, którego skuteczność w danym stanie klinicznym lub u danego pacjenta jest wątpliwa,
-zbyt częstego zlecanie antybiotyków u konkretnego pacjenta.
Antybiotykoterapia, opracowana i wdrażana jako jedyna możliwość leczenia infekcji o podłożu bakteryjnym, przez lata uznawana była za efektywną metodę terapeutyczną. Z prowadzonych ostatnio badań i statystyk wynika jednak, że jej skuteczność maleje. Wskazują na to wyraźnie dane opublikowane w czasopiśmie „Lancet” w 2019 r. – zgodnie, z którymi z powodu zakażeń wywołanych przez bakterie oporne na antybiotyki zmarło na świecie 4,95 mln pacjentów, z czego 1,27 mln zgonów spowodowały bakterie oporne na wszystkie dostępne antybiotyki.
W Warszawskim Uniwersytecie Medycznym odbyły się w ostatnich dniach obrady okrągłego stołu pod znamiennym tytułem: „Antybiotykooporność 2023 – i co dalej?”. Wzięli w nich udział: prof. Ewa Augustynowicz-Kopeć, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Mikrobiologii, prof. Aneta Nitsch-Osuch, kierownik Zakładu Medycyny Społecznej i Zdrowia Publicznego WUM, prof. Dagmara Mirowska-Guzel, kierownik Katedry i Zakładu Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej WUM, prof. Justyna Kowalska z Kliniki Chorób Zakaźnych dla Dorosłych WUM, prof. Marcin Czech, prezes Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego, dr hab. Ernest Kuchar z Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, dr Iwona Korzeniewska-Rybicka z Katedry i Zakładu Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej WUM, dr hab. Daniel Szulczyk z Katedry i Zakładu Biochemii WUM i lek. Artur Prusaczyk, członek Rady Naukowej IFIC Polska. Wszyscy uczestnicy zgodni byli co do tego, że działania należy podjąć niezwłocznie i na bieżąco je aktualizować. Niezbędne jest stworzenie baz danych, monitorujących zużycie antybiotyków na poziomie POZ, AOS i szpitali, a także opracowanie negatywnej listy rozpoznań, czyli określenie, w jakich przypadkach należy wdrożyć antybiotykoterapię, a w jakich nie, oraz zapewnienie m.in. członkom zespołów kontroli zakażeń szpitalnych decydującego wpływu na podaż antybiotyków w danej placówce. Eksperci podkreślali też konieczność stworzenia map epidemiologicznych dla lekarzy rodzinnych i potrzebę prowadzenia nieustającej kampanii edukacyjnej promującej szczepienia ochronne jako narzędzie walki z antybiotykoopornością.
